Οι περισσότεροι χρήστες ίσως να μην έχουν ακούσει καν τον όρο «κλωνοποίηση» δίσκου (cloning) αφού η διαδικασία αυτή είναι περισσότερο γνωστή μεταξύ των προχωρημένων χρηστών. Όμως, πρόκειται για μια διαδικασία που μπορεί να αποδειχθεί εξίσου χρήσιμη σε όλους. Η κλωνοποίηση σας δίνει τη δυνατότητα να αντιγράψετε ένα δίσκο σε άλλο bit προς bit, δηλαδή να δημιουργήσετε ένα ακριβές αντίγραφο του δίσκου που χρησιμοποιείτε σε ένα καινούριο.
Ο σκοπός της κλωνοποίησης είναι εντελώς διαφορετικός από αυτόν της διατήρησης αντιγράφων ασφαλείας (backup) αλλά και από αυτόν της δημιουργίας «εικόνων» του δίσκου (drive imaging) οπότε οφείλουμε σε αυτό το σημείο να ξεκαθαρίσουμε τις διαφορές μεταξύ των τριών αυτών λειτουργιών.
To backup χρησιμοποιείται για τη δημιουργία και ανάκτηση αντιγράφων ασφαλείας που περιλαμβάνουν αρχεία, φακέλους και ρυθμίσεις, ώστε αν χάσετε κάτι από αυτά να μπορείτε εύκολα να το ανακτήσετε. Όμως, είναι μια διαδικασία που δε μπορεί να βοηθήσει σε περίπτωση που θέλετε να αντιγράψετε πλήρως το περιεχόμενο ενός δίσκου (Windows, εφαρμογές, αρχεία). Για αυτό το λόγο υπάρχουν το cloning και το drive imaging, που όμως και αυτά διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους.
Όπως αναφέραμε, αυτό που κάνει το cloning είναι να αντιγράφει όλα τα περιεχόμενα ενός δίσκου σε έναν άλλο. Αυτό προϋποθέτει όχι μόνο την ύπαρξη του δίσκου-πηγή, αλλά και την ύπαρξη του δίσκου-προορισμού, καθώς γίνεται μεταφορά bit προς bit από τον έναν στον άλλο. Μετά το τέλος της διαδικασίας ο δίσκος-προορισμός μπορεί να αντικαταστήσει τον δίσκο-πηγή και να εκκινήσει κανονικά τα Windows, να τρέξει τις εφαρμογές σας, κ.ο.κ. Από τα παραπάνω, γίνεται σαφής ο σκοπός του cloning που είναι διττός. Από τη μία, διατηρώντας ένα κλωνοποιημένο αντίγραφο του δίσκου, σε περίπτωση που συμβεί κάποια αστοχία του, τον αντικαθιστάτε με το δίσκο-κλώνο και έχετε άμεσα ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα (ίδιο με το σύστημα όπως ήταν όταν δημιουργήσατε τον κλώνο). Από την άλλη, σε περίπτωση που θέλετε να αναβαθμίσετε τον κύριο δίσκου του συστήματός σας (π.χ. από HDD σε SSD), το cloning σας δίνει τη δυνατότητα να το κάνετε άμεσα, χωρίς να εγκαταστήσετε πάλι τα Windows και τις εφαρμογές.
Το drive imaging θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «υπερσύνολο» του cloning, αφού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τους λόγους που χρησιμοποιείται το cloning, αλλά και άλλους. Ουσιαστικά, με το drive imaging δημιουργείτε ένα συμπιεσμένο αρχείο με όλα τα περιεχόμενα του δίσκου (αυτά που θα μετέφερε και το cloning) οπότε δεν απαιτεί την ύπαρξη δεύτερου δίσκου, αλλά ενός οποιουδήποτε μέσου που να χωρά αυτό το αρχείο. Στη συνέχεια, αν συμβεί κάποιο πρόβλημα στο δίσκο (όχι φυσική ζημιά), μπορείτε να τον επαναφέρετε σε άμεση λειτουργία από την «εικόνα» που δημιουργήσατε. Αν δεν ξεκινά καν, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε κάποιο live CD που υποστηρίζει την «εικόνα» (παρέχεται μαζί) και να εκκινήσετε από αυτό. Μάλιστα, έχετε τη δυνατότητα να ανανεώνετε τα περιεχόμενα του αρχείου όπως γίνεται στο incremental backup. Το drive imaging μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη δημιουργία πολλαπλών αντιγράφων αν, για παράδειγμα, έχετε 10 ίδια συστήματα και πρέπει να τα παραδώσετε με τα ίδια περιεχόμενα.
Στο Internet θα βρείτε πολλά προγράμματα που ενσωματώνουν λειτουργίες cloning και drive imaging ή μόνο μία από αυτές. Αν και οι επί πληρωμή εφαρμογές είναι σαφώς ανώτερες των δωρεάν, κάποιες από τις δωρεάν θα σας προσφέρουν ακριβώς ότι χρειάζεστε. Επικεντρώνοντας στο cloning, συγκεντρώσαμε 4 πολύ αξιόλογες δωρεάν εφαρμογές που μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμες.
Macrium Reflect
Θεωρείται ως μία από τις καλύτερες τόσο μεταξύ των επί πληρωμή εφαρμογών του είδους, όσο και μεταξύ των δωρεάν. Στη δωρεάν έκδοσή της ενσωματώνει δυνατότητες cloning και imaging, αλλά όχι backup. Είναι γρήγορη και, το κυριότερο, πολύ αξιόπιστη, ενώ το περιβάλλον της είναι απλό και φιλικό. Υποστηρίζει αρκετές εκδόσεις των Windows (XP, Vista, 7, 8) και περιλαμβάνει CD «διάσωσης» με Linux ή με Windows PE ώστε να εκκινήσετε το σύστημά σας με αυτό αν ο δίσκος παρουσιάσει πρόβλημα. Επίσης, ένα πολύ καλό χαρακτηριστικό της είναι η δυνατότητα πρόσβασης μέσω Windows Explorer στα αρχεία εικόνας που έχουν δημιουργηθεί με την εφαρμογή.
DriveImage XML
Αν και όχι τόσο απλό στη χρήση όσο το Macrium Reflect, το DriveImage XML δικαίως διεκδικεί μία από τις πρώτες θέσεις μεταξύ των δωρεάν εφαρμογών του είδους. Σε αυτήν την δωρεάν, μόνο για προσωπική χρήση, έκδοση η εφαρμογή διαθέτει δυνατότητες τόσο για cloning, όσο και για drive imaging. Αντίθετα με πολλές εφαρμογές που απαιτούν επανεκκίνηση για το cloning, η DriveImage XML σας επιτρέπει να ξεκινήσετε το cloning καθώς εργάζεστε (hot image). Επίσης, η εφαρμογή διαθέτει ολοκληρωμένη λειτουργία backup υποστηρίζοντας προγραμματισμό και αυξητικό backup. Υποστηρίζει Windows XP, Server 2003, Vista, 7 και 8, αλλά και συστήματα αρχείων FAT 16/32 και NTFS, ενώ διατίθεται Live CD και Windows PE CD για την εκκίνηση σε περίπτωση προβλήματος του δίσκου.
EaseUS Partition Master
Αν και πρόκειται για μια ολοκληρωμένη εφαρμογή διαχείρισης partitions, το Partition Manager ενσωματώνει και δυνατότητα cloning. Η εφαρμογή σας δίνει κάθε γνωστή δυνατότητα partitioning (μετακίνηση, αλλαγή μεγέθους, συγχώνευση) χωρίς απώλεια δεδομένων υποστηρίζοντας μετατροπές κύριου partition σε λογικό (και το αντίστροφο), συστήματος FAT σε NTFS και δυναμικού δίσκου σε βασικού. Μαζί με τη δυνατότητα για cloning είναι ένα πολύ ισχυρό και χρήσιμο εργαλείο. Επειδή δε διαθέτει δυνατότητα για drive imaging, μπορεί να συνδυαστεί με την εφαρμογή
Todo Backup της εταιρείας, η οποία προσφέρει ολοκληρωμένες λειτουργίες backup και drive imaging. Διαθέτοντας και τις δύο εφαρμογές, έχετε στη διάθεσή σας ένα πολύ αποτελεσματικό οπλοστάσιο για εργασίες σχετικές με τους δίσκους σας.
Clonezilla Live
Αν ανήκετε στους πιο προχωρημένους χρήστες και δε θέλετε να εγκαταστήσετε κάποια εφαρμογή στον υπολογιστή σας, το λιτό Clonezilla ίσως σας ικανοποιήσει. Χωρίς γραφικό περιβάλλον και με επιλογές που απευθύνονται σε όσους γνωρίζουν καλά αυτό που θέλουν να κάνουν, το Clonezilla προσφέρει δυνατότητες cloning και imaging σε partitions. Η έκδοση Live, η οποία απευθύνεται σε χρήστες, είναι βασισμένη στη διανομή Debian Live του Linux και μπορεί να εκκινήσει το σύστημα είτε από CD, είτε από USB drive. Αν θελήσετε να ασχοληθείτε σε βάθος μαζί του, υποστηρίζει αυτοματοποίηση των διαδικασιών μέσω εντολών και πλήθους παραμέτρων.